۲۵ اسفند ۱۳۹۸
اسفند ۲۵, ۱۳۹۸

سنگ نگاره یا هنر صخره ای چیست

اسفند ۲۵, ۱۳۹۸ ۰ دیدگاه

سنگ نگاره یا هنر صخره ای چیست

سنگ نگاره ها دسته ای از آثار باستان شناسی است که در مجموعه بزرگتری به نام هنر صخره ای می گنجد، شامل هر اثری از انسان که روی سنگ طبیعی پیاده شده باشد از نقاشی های پیش از تاریخ بر دیوار غارها گرفته تا سنگ نگاره ها که آثاری کنده شده روی سنگ ها و صخره های رها در طبیعتند.


سنگ نگاره یا هنر صخره ای نشانه های انسانی ساخته شده بر روی سنگ های طبیعی است آنها عمدتا مترادف با هنر پاریتال می باشند پدیده های جهانی مانند سنگ نگاره یا هنر صخره ای در بسیاری از مناطق متنوع فرهنگی جهان یافت می شود

باستان شناسان با مطالعه مفهوم سنگ نگاره یا هنر صخره ای بر این باورند که سنگ نگاره ها دارای اهمیت جغرافیایی و مذهبی هستند اولین جرقه مطالعات هنر سنگ در ابتدا در قرن نوزدهم در میان دانشمندان فرانکوفون در حال مطالعه هنر سنگ های پائئولیتیک انجام شد که این مطالعات از سمت غرب اروپا توسعه پیدا کرد.

سنگ نگاره ها در همه قاره ها به جز جنوبگان،که در دوران کهن هرگز محل زندگی انسان نبوده،پیدا شده اند. برای همین سنگ نگاره ها هنری جهانی هستند که با شروع تمدن دشت نشینی،شکل گیری اجتماعات بزرگتر و آغاز کشاورزی نخستین نشانه های نیاز انسان به خط و علائم ارتباطی بوده اند.

صخره چیست،سنگ نگاره چیست
سنگ نگاره

ایران شاهراه تمدنهای باستانی و مهد فرهنگهای قبل تاریخ، هزاران راز نهفته در خود پنهان کرده است. در این میان، سنگ نگارهها از نویافته ترین هنرهای ایران هستند که در نقاط مختلف ایران پراکنده اند و هر یک نشان و کلامی از دنیای باستان دارند.

اغلب در درون غارهای قدیمی از نقاشی یا نوشته های با رنگ استفاده شده که عموماً عمر آنها در برابر عوامل طبیعی بسیار کوتاه است و علت ماندگاری آنها از هزاران سال قبل تا کنون در دسترس نبودن و محفوظ بودن آنها در برابر عوامل طبیعی بوده است.

اما سنگ نگاره های کنده کاری شده علاوه بر اینکه در غارها کشف شده اند، در محوطه های باز و بیرون غارها نیز وجود دارند. قسمت اعظم سنگ نگاره های محیط های باز در برابر عوامل طبیعی مانند سرما، گرما، باد، باران و یخ زدگی از بین رفته اند و می روند. از طرف دیگر متأسفانه به علت عدم آگاهی، مردم نیز تعداد بسیار زیادی از آنها تخریب و نابود شده است.

صخره چیست،سنگ نگاره چیست
سنگ نگاره های ایران

سنگ‌نگاره‌ها را می‌توان از کهن‌ترین آثار تاریخی و هنری به جا مانده از بشر دانست. در ایران، چند ده هزار نمونه از این نقاشی‌ها بر روی سنگ‌ها یافت شده‌اند. عمر بعضی از این نگاره‌ها به بیش از ۴۰٬۰۰۰ سال می‌رسد. بزرگترین و کاملترین سنگ نگاره‌های ایران در منطقه تیمره گلپایگان قرار دارد. هنر صخره‌ای کهن‌ترین شکل سنگ‌نگاره است.

باستان شناسان آغاز سنت سنگ نگاره ها را با پایان دوران پارینه سنگی و کوچ انسان از غارها به دشت ها و شروع نو سنگی همراه می دانند. به این ترتیب قدمت آنها را حداکثر ۱۲ هزار سال می دانند و اوج ظهور این آثار بسته به سرزمین های مختلف بین ۱۰ تا ۵ هزار سال پیش تخمین زده می شود.

سفال های برجا مانده، نقوش سنگ نگاره ها؛ این نشانه ها خود نمادی از سیر زندگی و احساسات قوی آن ملت نسبت به پدیده های فرهنگی بوده است. نکته جالب توجه اینکه، نیاکان ما با این نمادهای ساده که از خود به یادگار گذاشته اند؛ تا وقتی انسان حیات دارد سخن می گویند. این نشان از عظمت ملت ها دارد که زمان قادر به استهلاک آنها نیست. حاصل حیات و عظمت انسان ها آثار و بدایع آنهاست. که نیاکان ما به شایستگی از عهده آن برآمده اند.

صخره چیست،سنگ نگاره چیست
سنگ نگاره

سبک هنر سنگ نگاره ها، نمادهای بکاررفته، ابزارهای استفاده شده در حکاکی هر کدام برای کارشناسان معیار دیگری است که با توجه به رطوبت محلی در طول زمان و جهت قرارگیری نقش ها نسبت به جهت عمومی وزش باد در منطقه، یا سر پناه داشتن نقش ها در مقابل برف و باران سنجیده می شود.

عمق حک شده اغلب سنگ نگاره ها فقط حدود نیم سانتی متر است، آثار ضربه و روشنی زیر پوسته سنگ در بعضی از آنها به خوبی دیده می شود، در حالی که بعضی دیگر که کهن ترند یا سریع تر فرسوده شده اند، به رنگ سطح تیره سنگ درآمده و محو شده اند. در تیمره بسیاری از نقش ها در تخته سنگ های رو به شرق (خلاف جهت عمومی وزش باد) و بر دیواره هایی با زاویه عمود بر زمین حک شده اند که طی هزاره ها از باد و باران کمتر فرسوده شوند.

صخره چیست،سنگ نگاره چیست
سنگ نگاره چیست

درصد سنگ نگاره ها بر اساس نمونه گیری تصادفی از تعدادی محوطه ها در ایران:

۱- بز کوهی در طرح ها و حالات مختلف، به ویژه طرح های سمبلیک (شاخ های بلند آن خمیده و به دمش رسیده است) = ۸۸ درصد

۲- نقش های انسان در حالات مختلف مانند کمانداری پیاده، سوار، در حال شکار، ملبس و بدون لباس، رقص های آیینی یا جادویی و… = ۳ درصد

۳- نقش نمادهایی همچون اشکال و حروف رمزی، حلقه های قدرت، نوشتارها و… = ۲ درصد

۴- نقش های اسب وحشی، اسب اهلی با سوار و بدون سوار در حالتهای مختلف = ۲ درصد

۵- نقش های شتر یک کوهان و دو کوهان = ۱ درصد

۶- نقش های گربه سانان، سگ سانان، موش، گراز، گورخر و… = ۱ درصد

۷- نقوش گوزن (زرد، مارال و شوکا)، قوچ کوهی، کرگدن و… = ۱ درصد

۸- نقش های موجودات ناشناخته (UFO) و حیواناتی که امروزه وجود ندارند و نسل آنها منقرض شده است = ۱ درصد

۹- نقش های علائم و نشانه های هندسی = ۰/۵ درصد